[ 224 ] مقاله در بيان نفاطات و نفاخات ببايد دانست كه حدوث نفاطات و نفاخات بواسطهء غليانيست كه مائيه در آن غليان صعود بجانب حار كند تحت جلد مىكند محتبس شد بسبب كثافت و يا بسبب خود رقيق است و علاج او تنقيه بدن است و تعديل مزاج و ترك گوشت و در اول حدوث ضماد از عدس كوفته و به سركه خلط كرده بر محل اين علت بايد نهاد و هرگاه كه ظاهر شود كثير الحجم باشد بايد شگافت تا رطوبات ازو كمتر شود و بعد از آن مجففات برو بايد ضماد كرد و درين مقام مرهم اسفيداج كه معروف و مشهور است بايد نهاد . [ 225 ] مقاله در بيان حصبه و جدرى و مراد بجدرى آبله است كه كودكان را مىشود و بدترين حصبه و جدرى آنست كه بحسب رنگ سياه و بنفشى باشد و بعد از آن سرخ و بعد از آن زرد و بعد از آن سبز و بعد از آن سفيد و اسلم او سفيد است كه حجمش كلان و بحسب عدد قليل باشد و سهل الخروج و به غير كرب و اندوه بظهور آيد و تپ درو تسكين باشد بعد از آن كه كثير العدد است و باقى صفات و از جدرى آنچه مختلط باشد كه پهن شود و اضلاع داشته باشد رديست و ديگر آنچه بد است از جدرى آنست كه مضاعف باشد و مراد بمضاعف آنست كه يكى در تحت باشد و كلان باشد و هريك از حصبه و جدرى كه تابع تپ باشد بهتر از عكس اينست كه مراد تبعيه اينست كه اول تپ باشد و بعد از آن حصبه يا جدرى بيرون آيد و عكس آنكه اول ازينها بيرون آيد و